The Ghost Metro of Charleroi

In 2018, we travelled to Charleroi to photograph a rather unusual part of the city’s metro network: the famous ‘Métro Fantôme’, or ‘Ghost Metro’. It was the branch towards Châtelet. Part of it had already been built in the 1980s, complete with stations, viaducts, tunnels and tracks. There was just one essential thing missing: no passenger trains were running on it.

Het traject was nooit in reguliere dienst genomen. Daardoor stond de infrastructuur jarenlang grotendeels ongebruikt en raakte het geheel langzaam in verval. Graffiti en andere sporen van menselijke aanwezigheid hadden inmiddels een duidelijk stempel op de omgeving gedrukt.

Voor ons was dat natuurlijk juist interessant.

We klommen tegen de spoordijk op, gingen langs en onder een hek door en kwamen uiteindelijk op een verlaten perron terecht. Vanaf dat moment veranderde de sfeer. We bevonden ons in een wereld die nauwelijks nog iets met openbaar vervoer te maken leek te hebben. Er lagen rails, er waren perrons en stations, maar er reed geen metro. Alles was er nog, maar de functie waarvoor het ooit was gebouwd, ontbrak.

We liepen voorzichtig verder en keken voortdurend om ons heen. Voor een fotograaf was zo’n plek bijna een cadeau. Er was zoveel te zien en vooral zoveel om vast te leggen. De verlaten rails vormden vanzelf sterke lijnen in het beeld en de perrons boden interessante perspectieven.

Een van de plekken die de meeste indruk op mij maakte, was station Pensée. De grote houten kap boven het perron viel meteen op. Het spoor liep langzaam het station in en overal om ons heen waren muren en constructies bedekt met graffiti. Het geheel had iets surrealistisch. Het leek meer op een verlaten filmset dan op een metrostation.

Juist het contrast maakte de plek zo bijzonder. Aan de ene kant zag je de zorg waarmee de infrastructuur ooit was ontworpen en gebouwd. Aan de andere kant zag je wat jaren van leegstand en verval met zo’n omgeving deden.

Een trein.

Dat paste eigenlijk helemaal niet bij de omgeving waarin we stonden. We hoorden het geluid dichterbij komen en realiseerden ons dat er een trein onze kant op kwam. We doken snel weg om niet gezien te worden.

Even later kwam er inderdaad een locomotief langzaam aanrijden, met twee medewerkers erop. Blijkbaar ging het om een controlerit. We werden gelukkig niet gezien en konden daarna ongestoord verder fotograferen. Het was een merkwaardig moment. Een metrotraject waarop geen passagierstreinen reden, een verlaten station en dan ineens toch een trein die langzaam door dat decor reed.

Achteraf maakte juist dat moment onze ervaring compleet. Wat op het eerste gezicht een volledig verlaten metronetwerk leek, bleek af en toe toch nog tot leven te komen.

Er waren incidenteel speciale ritten georganiseerd. Zelfs in 2017 was er al een rit naar het ongebruikte gedeelte geweest. Maar voor ons bleef vooral de ervaring van die dag in 2018 hangen: een compleet aangelegd metrotraject dat jarenlang ongebruikt was gebleven en waarin wij, met onze camera’s in de hand, even rondliepen alsof we een vergeten wereld hadden ontdekt.

En er is inmiddels iets bijzonders gebeurd.

Die oude ‘spooklijn’ wordt nu gerenoveerd en uitgebreid als M5. De oude stations en infrastructuur worden opnieuw gebruikt en het traject wordt doorgetrokken naar het Grand Hôpital de Charleroi.

Jarenlang stond het traject er grotendeels ongebruikt bij. Maar inmiddels is de oude lijn gerenoveerd en wordt hij onderdeel van de nieuwe M5. Waar wij in 2018 nog een verlaten metrolijn fotografeerden, zullen straks weer reizigers in- en uitstappen.

Dat maakt de foto’s die we toen maakten voor mij eigenlijk nog interessanter. Wat ooit een verlaten en vergeten stukje infrastructuur was, krijgt opnieuw een functie.

En zo kregen onze foto’s uit 2018, zonder dat we het toen wisten, een extra betekenis: we hadden een stukje van Charleroi gefotografeerd voordat de spookmetro weer tot leven kwam.

Herman